Journal of Torbat Heydariyeh University of Medical Sciences

fa بررسی اثربخشی مدل تحولی تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط بر مشکلات رفتاری و اختلالات کارکردهای اجرایی کودکان Examining the effectiveness of the Developmental, Individual-Difference, Relationship-Based (DIR) model on behavioral problems and executive function deficits in children تخصصي Special پژوهشي Research زمینه و هدف: کودکان آموزش‌پذیر با ناتوانی هوشی تحولی اغلب با مشکلات شناختی و رفتاری متعددی مواجه‌اند که می‌تواند بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و تنظیم هیجانی آن‌ها تأثیر منفی بگذارد. نقش والدین، به‌ویژه مادران، در کاهش این مشکلات و ارتقای رشد شناختی و عاطفی کودکان بسیار حیاتی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش مادران بر اساس مدل تحولی تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط (DIR) بر مشکلات رفتاری و کارکردهای اجرایی کودکان دارای ناتوانی هوشی تحولی انجام شد. روش ها: این پژوهش تجربی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل در سال ۱۴۰۳ انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۳۰ زوج مادر-کودک (60=n) از دانش‌آموزان پایه آمادگی مقدماتی تا ششم یکی از مدارس شهر مشهد بود. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (30=n) و کنترل (30=n) قرار گرفتند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه کارکردهای اجرایی کولیج (2002) و مقیاس فهرست رفتاری کودکان کوای و پترسون (2016) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۸ و تحلیل کوواریانس چندمتغیری مانکووآ تجزیه‌وتحلیل شدند. نتایج: میانگین تعدیل‌شده‌ی نمره مشکلات رفتاری در گروه آزمایش 0/61±98/62 و در گروه کنترل 0/61± 104/78بود؛ همچنین میانگین تعدیل‌شده‌ی نمره نقص کارکردهای اجرایی در گروه آزمایش 0/58±35/39 و در گروه کنترل 058±32/08 به دست آمد. تجزیه‌وتحلیل مانکووآ اثر معنادار مداخله را بر مشکلات رفتاری (0/69‌ηp²=،0/05>p و 50/36=f) و اختلالات کارکردهای اجرایی (0/41‌ηp²=، 0/05>p و 15/97=f) نشان داد. نتیجه گیری: آموزش مادران بر اساس مدل DIR می‌تواند به‌عنوان یک مداخله مؤثر و قابل اجرا در محیط خانواده برای کاهش مشکلات رفتاری و بهبود کارکردهای اجرایی کودکان دارای ناتوانی هوشی تحولی مورد استفاده قرار گیرد. اجرای این برنامه‌ در مراکز آموزشی و توان‌بخشی در راستای افزایش رشد فراشناختی و هیجانی این کودکان توصیه می‌شود. <div style="text-align: justify;"></div> Background & Aim: Educable children with developmental intellectual disability often experience a wide range of cognitive and behavioral problems that may adversely affect their academic performance, social relationships, and emotional regulation. Parents, particularly mothers, play a crucial role in reducing these problems and promoting children’s cognitive and emotional development. Accordingly, the present study aimed to investigate the effectiveness of mother training based on the Developmental, Individual‑Differences, Relationship‑Based (DIR) model on behavioral problems and executive functions of children with developmental intellectual disability. Methods: This experimental study employed a pretest–posttest design with a control group and was conducted in 2024. The study population consisted of 30 mother–child dyads (N = 60) selected from students attending preparatory to sixth grade in one school in Mashhad, Iran. Participants were randomly assigned to the experimental (n = 30) and control (n = 30) groups. Data were collected using the Coolidge Executive Functioning Questionnaire (2002) and the Quay and Peterson Children’s Behavioral Checklist (2016). Data analysis was performed using SPSS version 28, applying multivariate analysis of covariance (MANCOVA).  Results: The results of MANCOVA indicated that the DIR‑based intervention had a statistically significant effect on reducing behavioral problems (η² = 0.57, F = 50.35, P < 0.05) and improving executive function impairments (η² = 0.38, F = 15.97, P < 0.05). Conclusion: : The findings suggest that mother training based on the DIR model can be considered an effective and feasible family‑based intervention for reducing behavioral problems and improving executive functions in children with developmental intellectual disability. By emphasizing emotional interactions, maternal sensitive responsiveness, and strengthening affective relationships, this intervention enhances self‑regulation, cognitive flexibility, and adaptive behaviors in children. Therefore, implementing DIR‑based educational programs in educational and rehabilitation centers may play a key role in promoting the metacognitive and emotional development of these children. Future studies are recommended to examine the long‑term effects of this intervention and the role of fathers. ناتوانی هوشی؛ مشکلات رفتاری؛ کارکردهای اجرایی؛ مادران؛ مدل تحولی تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط (DIR) Intellectual Disability, Behavior Problems, Executive Function, Mothers, Developmental, Individual-Difference, Relationship-Based Model (DIR) 22 34 http://jms.thums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-509-2&slc_lang=fa&sid=1 Azadeh Mahvelati آزاده محولاتی azadeh.mahvelati@imamreza.ac.ir 100319475328460016108 100319475328460016108 Yes Department of Psychology and Counseling, Faculty of Humanities, Imam Reza International University, Mashhad, Iran گروه روانشناسی و مشاوره، دانشکده علوم انسانی دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران Naeme Moradi نعیمه مرادی Ehsan124000@gmail.com 100319475328460016109 100319475328460016109 No Department of Psychology and Counseling, Faculty of Humanities, Imam Reza International University, Mashhad, Iran گروه روانشناسی و مشاوره، دانشکده علوم انسانی دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران Maryam Taherian مریم طاهریان Maryam.ta.2114@gmail.com 100319475328460016110 100319475328460016110 No Department of Psychology and Counseling, Faculty of Humanities, Imam Reza International University, Mashhad, Iran گروه روانشناسی و مشاوره، دانشکده علوم انسانی دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران