دوره 14، شماره 2 - ( 4-1405 )
جلد 14 شماره 2 صفحات 106-88 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Souri A, Mansouri N, Mahmoudkhani R, Haji Seyed Mirzahosseini S A. Developing a model for evaluating and selecting sustainable technologies for healthcare waste treatment and disposal. jmsthums 2026; 14 (2) :88-106
URL: http://jms.thums.ac.ir/article-1-1570-fa.html
URL: http://jms.thums.ac.ir/article-1-1570-fa.html
سوری ابوذر، منصوری نبی اله، محمودخانی روح اله، حاجی سید میرزاحسینی سید علیرضا. ارائه الگویی برای ارزیابی و انتخاب فناوری‌های پایدار در تصفیه و دفع پسماندهای بهداشتی و درمانی. مجله دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه. 1405; 14 (2) :88-106
1- گروه مهندسی محیط‌زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2- گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی، تهران، ایران
2- گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده: (25 مشاهده)
زمینه و هدف: روش‌های متعددی برای تصفیه و دفع پسماندهای پزشکی ویژه که دارای پتانسیل ایجاد خطرات برای سلامت انسان و محیط‌زیست هستند، وجود دارد. انتخاب روش بهینه، مسئله‌ای پیچیده و تابع معیارهای متنوع است. این مطالعه باهدف بررسی و اولویت‌بندی معیارهای مؤثر در انتخاب روش‌های تصفیه و دفع پسماندهای پزشکی انجام شد.
روش ها: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی ابتدا بامطالعه جامع پیشینه تحقیق، عوامل مؤثر بر انتخاب فناوری‌های تصفیه و دفع استخراج شد. غربالگری و ارزیابی اهمیت این عوامل از طریق فرآیند دلفی چندمرحله‌ای با مشارکت 25 نفر از خبرگان انجام گرفت. شرایط پذیرش هر زیرمعیار، کسب هم‌زمان میانگین امتیاز حداقل 3 و سطح توافق بیش از %70 بود. وزن نسبی معیارها و زیرمعیارهای پذیرفته‌شده، توسط 12 نفر از متخصصان با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نرم‌افزارExpert Choice تعیین شد.
نتایج: 4 معیار و 37 زیرمعیار با نظر خبرگان در سه مرحله شناسایی گردید. میانگین امتیاز کل زیرمعیارها 4/04 و میانگین توافق %93/3 بود. تعداد زیرمعیار حیطه فنی 17، اقتصادی 4، سلامت و محیط‌زیست 14 و اجتماعی- قانونی 2 زیرمعیار بود. براساس وزن دهی AHP، بالاترین اولویت به معیار سلامت و محیط‌زیست (0/564) و به ترتیب فنی (0/218)، اجتماعی- قانونی (0/136) و اقتصادی (0/082) اختصاص یافت. بیشترین و کمترین وزن زیرمعیارها به ترتیب مربوط به "انطباق با استانداردها و مقررات (0/116)" و "سهولت کاربری، کاهش وزن و حجم پسماند و تنوع ظرفیت سیستم (0/005)" بود. ضریب آلفای کرونباخ 0/92 و نرخ ناسازگاری معیارها 0/00076 بود.
نتیجه گیری: الگوی ارائه‌شده، شامل 4 معیار اصلی و 37 زیرمعیار که در آن معیارهای "سلامت و محیط‌زیست" و "فنی" در اولویت قرارگرفته‌اند، به‌عنوان مبنایی برای انتخاب فناوری پایدار در تصفیه و دفع پسماندهای بهداشتی و درمانی پیشنهاد گردید.
روش ها: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی ابتدا بامطالعه جامع پیشینه تحقیق، عوامل مؤثر بر انتخاب فناوری‌های تصفیه و دفع استخراج شد. غربالگری و ارزیابی اهمیت این عوامل از طریق فرآیند دلفی چندمرحله‌ای با مشارکت 25 نفر از خبرگان انجام گرفت. شرایط پذیرش هر زیرمعیار، کسب هم‌زمان میانگین امتیاز حداقل 3 و سطح توافق بیش از %70 بود. وزن نسبی معیارها و زیرمعیارهای پذیرفته‌شده، توسط 12 نفر از متخصصان با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نرم‌افزارExpert Choice تعیین شد.
نتایج: 4 معیار و 37 زیرمعیار با نظر خبرگان در سه مرحله شناسایی گردید. میانگین امتیاز کل زیرمعیارها 4/04 و میانگین توافق %93/3 بود. تعداد زیرمعیار حیطه فنی 17، اقتصادی 4، سلامت و محیط‌زیست 14 و اجتماعی- قانونی 2 زیرمعیار بود. براساس وزن دهی AHP، بالاترین اولویت به معیار سلامت و محیط‌زیست (0/564) و به ترتیب فنی (0/218)، اجتماعی- قانونی (0/136) و اقتصادی (0/082) اختصاص یافت. بیشترین و کمترین وزن زیرمعیارها به ترتیب مربوط به "انطباق با استانداردها و مقررات (0/116)" و "سهولت کاربری، کاهش وزن و حجم پسماند و تنوع ظرفیت سیستم (0/005)" بود. ضریب آلفای کرونباخ 0/92 و نرخ ناسازگاری معیارها 0/00076 بود.
نتیجه گیری: الگوی ارائه‌شده، شامل 4 معیار اصلی و 37 زیرمعیار که در آن معیارهای "سلامت و محیط‌زیست" و "فنی" در اولویت قرارگرفته‌اند، به‌عنوان مبنایی برای انتخاب فناوری پایدار در تصفیه و دفع پسماندهای بهداشتی و درمانی پیشنهاد گردید.
فهرست منابع
1. Mishra AR, Mardani A, Rani P, Zavadskas EK. A novel EDAS approach on intuitionistic fuzzy set for assessment of health-care waste disposal technology using new parametric divergence measures. Journal of Cleaner Production. 2020;272:122807. [DOI:10.1016/j.jclepro.2020.122807]
2. Chartier Y. Safe management of wastes from health-care activities. 2nd ed. Geneva: World Health Organization; 2014.
3. Yang T, Du Y, Sun M, Meng J, Li Y. Risk management for whole-process safe disposal of medical waste: progress and challenges. Risk Management and Healthcare Policy. 2024;17:1503-22. [DOI:10.2147/RMHP.S464268]
4. Purnomo CW, Kurniawan W, Aziz M. Technological review on thermochemical conversion of COVID-19-related medical wastes. Resources, Conservation and Recycling. 2021;167:105429. [DOI:10.1016/j.resconrec.2021.105429]
5. Sanito RC, Mujiyanti DR, You S-J, Wang Y-F. A review on medical waste treatment in COVID-19 pandemics: technologies, managements and future strategies. Journal of the Air & Waste Management Association. 2024;74(2):72-99. [DOI:10.1080/10962247.2023.2282011]
6. World Health Organization. Global analysis of healthcare waste in the context of COVID-19: status, impacts and recommendations. Geneva: World Health Organization; 2022.
7. Citaristi I. United Nations Environment Programme-UNEP. In: The Europa directory of international organizations 2022. London: Routledge; 2022. p. 193-9. [DOI:10.4324/9781003292548-46]
8. Giakoumakis G, Politi D, Sidiras D. Medical waste treatment technologies for energy, fuels, and materials production: A review. Energies. 2021;14(23):8065. [DOI:10.3390/en14238065]
9. Mazzei HG, Specchia S. Latest insights on technologies for the treatment of solid medical waste: A review. Journal of Environmental Chemical Engineering. 2023;11(2):109309. [DOI:10.1016/j.jece.2023.109309]
10. Liu H-C, You J-X, Lu C, Chen Y-Z. Evaluating health-care waste treatment technologies using a hybrid multi-criteria decision making model. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2015;41:932-42. [DOI:10.1016/j.rser.2014.08.061]
11. Hong J, Zhan S, Yu Z, Hong J, Qi C. Life-cycle environmental and economic assessment of medical waste treatment. Journal of Cleaner Production. 2018;174:65-73. [DOI:10.1016/j.jclepro.2017.10.206]
12. Voudrias E. Technology selection for infectious medical waste treatment using the analytic hierarchy process. Journal of the Air & Waste Management Association. 2016;66(7):663-72. [DOI:10.1080/10962247.2016.1162226]
13. Schifano J, Niederberger M. How Delphi studies in the health sciences find consensus: a scoping review. Scientific Reports. 2025;14(1):14. [DOI:10.1186/s13643-024-02738-3]
14. Jonidi Jafari A, Rabbani D, Bagheri Arani S, Zarei E, Hosami Arani M. Environmental health management during the Muharram and Safar mourning ceremonies based on the analytic hierarchy process. Iranian Journal of Health and Environment. 2024;16(4):687-706.
15. Amin Tahmasebi H, Nasirzadeh H. Selecting the best waste disposal method in health using combined method of fuzzy analytical hierarchy process and fuzzy weighted aggregated sum product assessment. Payavard Salamat. 2022;15(6):541-50.
16. Manupati VK, Ramkumar M, Baba V, Agarwal A. Selection of the best healthcare waste disposal techniques during and post COVID-19 pandemic era. Journal of Cleaner Production. 2021;281:125175. [DOI:10.1016/j.jclepro.2020.125175]
17. Narayanamoorthy S, Annapoorani V, Kang D, Baleanu D, Jeon J, Kureethara JV, et al. A novel assessment of bio-medical waste disposal methods using integrating weighting approach and hesitant fuzzy MOOSRA. Journal of Cleaner Production. 2020;275:122587. [DOI:10.1016/j.jclepro.2020.122587]
18. Torkashvand J, Farzadkia M, Jonidi Jafari A, Heidari M, Ghalkhanbaz A. Comparison and prioritization of the different disinfection methods of infectious waste. Journal of Research in Environmental Health. 2019;5(3):194-204.
19. Salimian S, Mousavi SM. The selection of healthcare waste treatment technologies by a multi-criteria group decision-making method with intuitionistic fuzzy sets. Journal of Industrial and Systems Engineering. 2022;14(1):205-20.
20. Nabizadeh R, Mahvi AH, Khazaei M, Zamanzadeh M, Yari AR, Jafari AJ, et al. A fuzzy multi-criteria decision making approach for evaluating the health-care waste treatment alternatives. Environmental Engineering and Management Journal. 2018;17(12):2795-805. [DOI:10.30638/eemj.2018.279]
21. Azad F, Mirzaebrahim Tehrani M, Jozi SA, Miri Lavasani SM. Effective criteria for the location of safe assembly points: a comprehensive review and Delphi study. Journal of Neyshabur University of Medical Sciences. 2023;11(2):46-60.
22. Beheshtinia MA, Jafari Kahoo S, Fathi M. Prioritizing healthcare waste disposal methods considering environmental health using an enhanced multi-criteria decision-making method. Environmental Pollutants and Bioavailability. 2023;35(1):2218568. [DOI:10.1080/26395940.2023.2218568]
23. Al-Qutaish RE. Delphi method: a comprehensive literature review. International Journal of Software Engineering. 2025;12(1):1-15.
24. Krishankumar R, Mishra AR, Rani P, Zavadskas EK, Ravichandran KS, Kar S. A new decision model with integrated approach for healthcare waste treatment technology selection with generalized orthopair fuzzy information. Information Sciences. 2022;610:1010-28. [DOI:10.1016/j.ins.2022.08.022]
25. Ozturk M, Akkurt T, Özkan A, Günkaya Z, Banar M. Utilization of multi criteria decision making techniques for the determination of the optimal healthcare waste management method. Environmental Research and Technology. 2026;9(3):478-91. [DOI:10.35208/ert.1644012]
26. Nabizadeh R, Gholami M, Pasalari H, Yegane BM, Farzadkia M, Asgharnia H, et al. Hospital wastes management in Mazandaran Province with emphasis on genotoxic waste management. Iranian Journal of Health and Environment. 2019;12(3):351-64.
27. Ali M, Wang W, Chaudhry N, Geng Y. Hospital waste management in developing countries: A mini review. Waste Management & Research. 2017;35(6):581-92. [DOI:10.1177/0734242X17691344]
28. Di Bella V, Ali M, Vaccari M. Constraints to healthcare waste treatment in low-income countries-a case study from Somaliland. Waste Management & Research. 2012;30(6):572-5. [DOI:10.1177/0734242X11427943]
29. Nematollahi H, Tuysserkani M, Nematollahi A. Medical waste management in the modern healthcare era: a comprehensive review of technologies, environmental impact, and sustainable practices. Results in Engineering. 2025;28:107210. [DOI:10.1016/j.rineng.2025.107210]
30. Skrinjar I, Vucic K, Puljak L. Sample size and consensus methods used in Delphi studies are heterogeneous: meta-research study. Journal of Clinical Epidemiology. 2026;195:112262. [DOI:10.1016/j.jclinepi.2026.112262]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Designed & Developed by : Yektaweb